29 april - 7 mei 2017

Maak kennis met...

naam:                      Nomen Nescio ('Naam Onbekend')                             
beroep:                    gladiator
geslacht:                  man
periode:                  
1e eeuw na Chr.
geboren in:             
onbekend
meer informatie:     
Gladiatoren

Gladiatorenspelen vormden een vast onderdeel van de Romeinse samenleving en elke grote stad had een amfitheater. Daar vochten gladiatoren tegen elkaar of tegen wilde dieren. In Nijmegen is een Romeins amfitheater gevonden en daarnaast ook een gedeelte van een gladiatorenhelm, een van de weinige buiten Italië. Iedere gladiator specialiseerde zich in een vechtstijl en bij iedere stijl hoorden eigen soorten wapens. Deze naamloze gladiator was een murmillo. Hij vocht met een kort zwaard en droeg een armstuk en een grote helm. Aan de onderkant van de helmrand staat een inscriptie van het 15e Legioen Primiginia. De gladiator die hem droeg vocht dus voor het vermaak van de soldaten uit het 15e legioen, dat tussen 45 en 70 na Chr. in Xanten gelegerd was. Soms vochten de mannen tot de dood maar lang niet altijd: de dood van een gladiator betekende financieel verlies voor de eigenaar. Hij had zijn mannen liever levend en in topconditie, zodat hij veel geld kon vragen voor hun optredens. Veel gladiatoren waren slaven, criminelen of krijgsgevangenen. Sommigen werden echte beroemdheden, vergelijkbaar met moderne topsporters.

 

naam:                      'De Dame van Simpelveld'                              
beroep:                    onbekend
geslacht:                  vrouw
periode:                   
2e eeuw na Chr.
geboren in:             
(mogelijk) Gallië
meer informatie:     
Sarcofaag van Simpelveld

De ‘Dame van Simpelveld’ was een rijke (Gallo-)Romeinse vrouw die woonde in een Zuid-Limburgse villa. Ze overleed tussen haar 24e en haar 40e – zo blijkt uit de resten die van haar bewaard zijn gebleven – en werd in een uitbundig versierde sarcofaag gelegd. Ze kreeg kostbare voorwerpen mee, zoals gouden juwelen en zilveren gebruiksvoorwerpen. De binnenkant van de sarcofaag toont in reliëf het interieur van een luxe villa met allerhande meubilair. Fijn bewerkte kasten en comfortabele ligbanken maken duidelijk dat het deze vrouw aan niets ontbrak. Of de Dame van Simpelveld deze rijkdom te danken had aan haar familie, aan haar echtgenoot of misschien aan haar eigen handelscontacten, is onbekend. Maar ze was niet de enige rijke in de omgeving. In heel Zuid-Limburg vinden archeologen chique Romeinse villa's.

 

naam:                      Clovis (ook wel: Chlodovech)                                
beroep:                    koning
geslacht:                  man
periode:                  
late 5e en vroege 6e eeuw na Chr.
geboren in:             
Lage Landen
meer informatie:      
Luit van der Tuuk, De Franken in België en Nederland (2016)

De Frankische koning Clovis verenigde grote delen van Gallië nadat het Romeinse gezag er was afgebrokkeld. Zijn opmars begon eind vijfde eeuw, toen hij koning werd van Belgica Secunda, in het huidige België en Noord-Frankrijk. Rond 500 zou hij zich hebben bekeerd tot het christendom, zoals wel meer bestuurders met Germaanse voorouders dat toen deden. Zo kon hij samenwerken met de kerk en gebruik maken van geletterde geestelijken. Dat was heel praktisch in een tijd waarin de schriftcultuur op zijn retour was. Clovis ondernam een reeks van veldtochten die zijn koninkrijk spectaculair uitbreidde en veroverde daarmee grote delen van de voormalige Romeinse provincie Gallië – het huidige Frankrijk. Veel Fransen zien Clovis daarom nog steeds als hun eerste koning.

 

naam:                      Gannascus                                
beroep:                    soldaat, zeerover
geslacht:                  man
periode:                  
1e eeuw na Chr.
geboren in:              
West-Nederland
meer informatie:     
Tacitus, Annalen, boek 11, hoofdstuk 18

Zeerover Gannascus maakte rond 46 na Chr. het Kanaal en de Noordzee onveilig. Van oorsprong behoorde hij tot de Cananefaten, een volk dat leefde in het gebied dat we nu kennen als het westen van Nederland. Ooit diende hij in de hulptroepen van het Romeinse leger, maar hij deserteerde en sloot zich aan bij de Chauken, een Germaans volk aan de Waddenzee. Na de plotselinge dood van de Romeinse gouverneur van Germania Inferior maakten Gannascus en de Chauken handig gebruik van de bestuurlijke verwarring. Als zeerovers struinden ze de kust van huidige België en Noord-Frankrijk af, en via de rivieren zelfs ook gebieden landinwaarts. Maar al snel stelden de Romeinen een nieuwe gouverneur aan, Domitius Corbulo, die de piraten versloeg en Gannascus op slinkse wijze liet ombrengen. Dat zette kwaad bloed bij de Chauken. Corbulo werd teruggefloten door keizer Claudius uit angst voor verdere opstanden.

 

naam:                      Claudia Sacrata                                
beroep:                    onbekend
geslacht:                  vrouw
periode:                  
1e eeuw na Chr.
geboren in:             
omgeving van Keulen
meer informatie:     
Tacitus, Historiën, boek 5, hoofdstuk 22

Een van de weinige dingen die we weten van Claudia Sacrata is dat ze behoorde tot de stam van de Ubiërs, die in de omgeving van Keulen woonden. Veel Ubische mannen dienden in het Romeinse leger en wellicht kwam Claudia zo in contact met de Romeinse generaal Quintus Petilius Cerialis. Cerialis was in de Lage Landen om de Bataafse opstand te onderdrukken en maakte daar kennis met Claudia. Kennelijk viel ze in de smaak want volgens de Romeinse schrijver Tacitus brachten de twee de nacht met elkaar door, juist toen Bataven het Romeinse legerkamp van Cerialis bij Keulen aanvielen. Ze kaapten het vlaggenschip van Cerialis, maar de generaal bracht de nacht door bij Claudia. Zonder haar was generaal Quintus Petilius Cerialis waarschijnlijk heel wat eerder aan zijn einde gekomen.

 

naam:                     Quintus Petilius Cerialis                                
beroep:                  
generaal
geslacht:                
man
periode:                 
1e eeuw na Chr.
geboren in:             
Umbrië
meer informatie:     
Livius.org

Cerialis was de schoonzoon van keizer Vespasianus en een van zijn meest gewaardeerde veldheren. In het jaar 70 na Christus stuurde Vespasianus hem naar het noorden om de Bataafse Opstand te bedwingen. De provincie Germania Inferior, waaronder ook het huidige Nederland viel, stond in lichterlaaie. Julius Civilis, de leider van de opstand, had belangrijke steden zoals Keulen en Trier veroverd. Maar de ervaren Cerialis wist aan het hoofd van een enorme troepenmacht de Lage Landen stukje bij beetje te heroveren. Tijdens zijn campagne sliep Cerialis vaak op zijn vlaggenschip, dat de Bataven op een nacht wisten te veroveren. Cerialis bleef ongedeerd omdat hij die nacht doorbracht bij een vrouw, Claudia Sacrata. Na heel wat schermutselingen lukte het Cerialis vrede te sluiten met de opstandige Bataven. Vervolgens boekte hij successen in het onrustige Brittannië.

 

naam:                     Romanus Dardanus                                
beroep:                  
ruiter/soldaat
geslacht:                
man
periode:                 
1e eeuw na Chr.
geboren in:             
Zuidoost Europa
meer informatie:     
De grafsteen van Romanus  

Romanus, zoon van Attius, was een Dardaanse ruiter in dienst van het Romeinse leger. Zijn familie kwam waarschijnlijk uit Moesia Superior, het moderne Servië en Macedonië. Romanus werd gerekruteerd door de Ala Afrorum, een ruitereenheid die door de Romeinen was opgezet in Noord-Afrika. Keizer Vespasianus stuurde de Ala Afrorum rond het jaar 70 na Chr. naar de Lage Landen om te helpen de Bataafse Opstand neer te slaan. Bij troepen die van ver kwamen, was de kans immers klein dat ze zouden overlopen naar de kant van de vijand. In het hem onbekende Germania ontleende een man als Romanus een groot deel van zijn identiteit aan zijn legereenheid. Op zijn grafsteen, die gevonden werd in de buurt Keulen, staat hij dan ook prominent afgebeeld in legeruitrusting met zijn paard aan zijn zijde. Romanus stierf voor hij zijn legerdienst kon afmaken, wellicht is hij gesneuveld in de strijd.

 

naam:                      Carus                                                           
beroep:                    slaaf
geslacht:                  man
periode:                   1e eeuw na Chr.
meer informatie:       Fries Museum                                            

Carus was een slaaf van een Romeinse dame, Iulia Secunda. Zijn naam staat op het oudste geschreven document van Nederlandse bodem: een klein schrijfplankje met Latijnse woorden, gevonden in het Friese plaatsje Tolsum. Op 23 februari van het jaar 29 na Chr. leende Carus (vermoedelijk namens zijn meesteres) een geldbedrag aan een onbekend persoon. De Romeinen dreven veel handel met het gebied en dat verklaart wellicht waarom Carus daar geld nodig had. Helaas bevat de tekst uit Tolsum niet meer informatie dan voor de transactie noodzakelijk was. We weten daardoor niet waar Carus oorspronkelijk vandaan kwam, of hoe zijn leven eruitzag. Dat Carus als getuige optrad voor zijn meesteres kan erop duiden dat hij een van haar huisslaven was. Anders dan de slaven die gedwongen werden tot harde arbeid op landgoederen of in de mijnen, waren huisslaven verantwoordelijk voor het huishouden van hun meester.

 

naam:                    Rufia Materna                              
beroep:                  priesteres
geslacht:                vrouw
periode:                 2e of 3e eeuw na Chr.
geboren in:             omgeving Millingen a/d Rijn
meer informatie:     Altaarsteen Rufia Materna

Rufia Materna was een Germaanse priesteres. We kennen haar dankzij een altaarsteen uit Millingen a/d Rijn, opgericht door Rufia's moeder Mucronia Marcia. Deze moeder noemt haar dochter ‘godin en meesteres’, een benaming die past bij Germaanse priesteressen. Waarschijnlijk diende Rufia een lokale godheid en was verantwoordelijk voor het correct uitvoeren van de rituelen van de bijbehorende cultus. Op de inscriptie van de steen valt verder te lezen dat moeder Mucronia ook een heilig woud aan haar dochter Rufia wijdde. Voor Romeinen en Germanen was zo’n woud een heilige plek, bewoond door een godheid. En elk jaar op 17 juli – de verjaardag van Rufia – en op 20 februari werden er in het woud offers gebracht. Deze laatste dag viel tijdens de Parentalia, een feest waarbij de Romeinen hun overledenen herdachten met kleine giften.

 

 

Maak binnenkort ook kennis met...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nieuwsbrief

Wil je op de hoogte blijven van alles wat er gebeurt rondom de Romeinenweek en RomeinenNU? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief en volg ons op Facebook, Twitter en Instagram!